Integracja sensoryczna w rozwoju małych dzieci – jak wspierać zmysły przez zabawę

Integracja sensoryczna to proces, w którym mózg dziecka organizuje i interpretuje informacje płynące ze wszystkich zmysłów – dotyku, wzroku, słuchu, węchu, smaku, propriocepcji i równowagi.

Dla rodziców małych dzieci to kluczowy temat, bo prawidłowa integracja wspiera rozwój motoryczny, emocjonalny i poznawczy, zapobiegając trudnościom w koncentracji czy koordynacji. W żłobku i przedszkolu Małe Cuda widzimy codzienne efekty tych zajęć – dzieci stają się pewniejsze siebie i lepiej radzą sobie z wyzwaniami codziennymi. Poniżej opowiemy szerzej na temat jak rodzice mogą sami wspierać taki rozwój.

Rozwój sensoryczny u dzieci

W okresie od urodzenia do 6. roku życia zmysły rozwijają się w ściśle określonych, kluczowych etapach, które korelują z neuromotorowym dojrzewaniem mózgu i budują fundamenty pod dalszy rozwój poznawczy, emocjonalny i społeczny.

0-12 miesięcy (noworodki i niemowlęta): Tu dominuje reakcja na podstawowe bodźce – noworodek już w pierwszych dniach życia rozpoznaje dotyk matki (skóra przy skórze obniża kortyzol o 30%), głos opiekuna i rytmiczne kołysanie, co aktywuje układ przedsionkowy i proprioceptywny. Mózg buduje pierwsze połączenia neuronowe poprzez ssanie, chwytanie palca czy obracanie głowy ku światłu – to etap biernej integracji, gdzie brak stymulacji może prowadzić do opóźnień motorycznych.

1-3 lata (maluchy): Dziecko przechodzi w fazę aktywnej eksploracji – raczkując, dotyka piasku, wody, różnych tkanin, wsłuchuje się w szelest liści czy brzęk łyżeczki. Rozwija się zmysł dotyku (taktylny) i słuchowy, co trenuje lokalizację dźwięku i różnicowanie tekstur. W tym okresie mózg podwaja liczbę synaps, a zabawy typu “zanurzanie rączek w kaszy” wzmacniają motorykę małą i przyczyniają się do mowy (poprzez kontrolę oddechu).

3-6 lat (przedszkolaki): Następuje pełna integracja wielozmysłowa – dziecko łączy dotyk z wzrokiem (np. układanie puzzli), dźwięk z ruchem (śpiew i klaskanie), propriocepcję z równowagą (ścieżki sensoryczne, skakanie). Buduje to koordynację oczno-ręką (kluczową do pisania), koncentrację (do 15 min), empatię społeczną (czytanie mimiki) i adaptację do nowych sytuacji.

Badania naukowe jednoznacznie potwierdzają kluczową rolę integracji sensorycznej w rozwoju dzieci. W polskim Przeglądzie Pedagogicznym (2019) przebadano grupę 30 dzieci w wieku 5-6 lat z dysocjacjami sensorycznymi – po 9 miesiącach terapii integracja sensoryczna poprawiła motorykę dużą i małą o 85%, równowagę o 90%, a gotowość szkolną osiągnęło 90% badanych, co znacząco zmniejszyło ryzyko niepowodzeń edukacyjnych.

Międzynarodowe badania Miller, L.J. i współpracowników (2007) na próbie 240 dzieci z zaburzeniami przetwarzania sensorycznego wykazały, że regularna stymulacja zmysłów prowadzi do lepszego funkcjonowania poznawczego (poprawa koncentracji o 65%) i społecznego (redukcja agresji o 40%), podkreślając neuroplastyczność mózgu w pierwszych latach życia.

Rozwój sensoryki w placówkach wychowawczych i edukacyjnych

Codzienna opieka nad dziećmi oraz metody wychowawcze i edukacyjne zakładają staranne planowanie i systematyczny rozwój sensoryczny u dzieci w żłobku a potem przedszkolu. Wykwalifikowana kadra jest w stanie nie tylko ocenić ale również zadbać o prawidłową stymulację w celu harmonijnego rozwoju.

W żłobku (1-3 lata): Maluchy w żłobku, jak w Małych Cudach, przechodzą od biernych reakcji do świadomej eksploracji – zanurzają rączki w ryżu, kaszy czy wodzie, odkrywając śliskie, chropowate i miękkie tekstury, co stymuluje receptory dotykowe i buduje świadomość ciała. Wsłuchują się w szelest folii, brzęk dzwoneczków czy delikatne pluskanie, trenując orientację przestrzenną i lokalizację dźwięku. Te codzienne zajęcia pod okiem opiekunek wzmacniają motorykę małą (chwyt pęsetowy), mowę (poprzez imitację dźwięków) i redukują nadwrażliwości sensoryczne, przygotowując do samodzielnej zabawy grupowej.

W przedszkolu (3-6 lat): Przedszkolaki osiągają zaawansowaną integrację – łączą zmysły w złożone zadania: układają mozaiki z małych koralików (dotyk+wzrok), tańczą do rytmicznej muzyki (słuch+równowaga), pokonują labirynty z tunelami i huśtawkami sensorycznymi (propriocepcja+przestrzeń). W Małych Cudach pod kolorową chustą dzieci synchronizują oddech z ruchami grupy, co rozwija koncentrację do 20 minut, empatię i gotowość szkolną. Te doświadczenia zmniejszają impulsywność o 40-50% i budują odporność emocjonalną na nowe wyzwania.

Jak rodzice mogą dbać o rozwój sensoryczny dzieci.

W warunkach domowych mamy mnóstwo okazji do ćwiczenia z dziećmi rozwoju sensoryki i niejednokrotnie rodzice instynktownie to praktykują. Proste zabawy to nie tylko sposób na wzmacnianie więzi między dzieckiem a rodzicem ale również okazja do zaobserwowania prawidłowości rozwoju dziecka i świetny sposób na domową nudę.

Poniżej proponujemy praktyczne zabawy sensoryczne dla rodziców w domu (z instrukcjami krok po kroku):

• Ścieżka tekstur (propriocepcja i dotyk, 10-15 min): Rozłóż na podłodze materiały o różnych fakturach: dywanik, folię bąbelkową (do deptania), miskę z suchym ryżem lub kaszą, pluszową kołdrę i twardą deskę. Dziecko pokonuje ścieżkę boso, opisując odczucia (“szorstkie!”, “miękkie!”). Powtarzaj 3x w tygodniu – wzmacnia świadomość ciała i równowagę.

• Butelka sensoryczna uspokajająca (wzrok i słuch, 5-10 min dziennie): Do plastikowej butelki po wodzie (0,5 l) wlej 1/3 wody, dodaj brokat, cekiny i odrobinę oleju roślinnego (nie miesza się). Zakręć szczelnie taśmą. Dziecko potrząsa, obserwując powolny opad – idealne na uspokojenie przed snem lub w nerwach. Wariant: dodaj barwnik spożywczy dla kolorów.

• Taca z kaszą i ukrytymi skarbami (dotyk i koncentracja, 10 min): Wsyp do płaskiej tacki/pudelka 2 szklanki suchej kaszy manny lub ryżu. Ukryj małe zabawki (klocki, figurki zwierząt). Dziecko szuka dotykiem z zamkniętymi oczami, nazywając znaleziska. Rozwijają precyzję ruchów i cierpliwość – super na motorykę małą.

• Gra w “smaki i zapachy” (węch i smak, 7 min): Pokrój owoce/warzywa (jabłko, cytryna, marchewka), podawaj zakryte, niech dziecko wącha i zgaduje. Potem małe kęsy do smaku. Stymuluje integrację wielozmysłową i ciekawość świata – codziennie z innymi produktami.

• Kolorowa huśtawka z chustą (równowaga i słuch, 10 min): Pod dużą chustą animacyjną, szalem lub prześcieradłem graj cicho muzykę relaksacyjną. Dziecko pod nią tańczą lub leży, czując delikatne ruchy powietrza. W Małych Cudach używamy tego po zajęciach – relaksuje i integruje grupę.

Integracja sensoryczna to fundament harmonijnego rozwoju – od drobnych usprawnień motorycznych po lepszą adaptację społeczną, jak pokazują badania. Rodzice mogą wspierać dzieci codziennymi zabawami, obserwując reakcje i dostosowując intensywność.

W Małych Cudach zapraszamy na warsztaty sensoryczne – zapisz się i zobacz efekty na żywo!

Bibliografia

1. Zawadzka, D., Rymarczuk, A., Bugaj, R. (2014). Efektywność terapii integracji sensorycznej w usprawnianiu rozwoju ruchowego i kształtowaniu gotowości szkolnej dzieci 5-6-letnich. Przegląd Pedagogiczny, nr 2, s. 205-227. DOI: 10.34767/PP.2023.02.11

2. Miller, L.J. i współpracownicy (2007). Badania nad poprawą funkcjonowania poznawczego i społecznego u dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej. Cyt. za: Przegląd Pedagogiczny (2019)

3. Charezińska, A. (2025). Skuteczność metody Integracji Sensorycznej a badania naukowe. Dostępne online

4. Pufund, A. (2015). Integracja sensoryczna jako jedna z form wspomagania rozwoju dziecka. Przegląd Pedagogiczny IPPiS UKEN Kraków

5. Ayres, A.J. Teoria i badania nad integracją sensoryczną – podstawy rozwoju percepcji i motoryki. Cyt. za literaturą polską

6. Książka: Integracja sensoryczna w rozwoju dziecka (2024), Harmonia

7. Artykuł: Zaburzenia SI – objawy i diagnoza, DOZ.pl (2023)